• Home
  • Köy Seyirlik Oyunları

Köy Seyirlik Oyunları

ERZURUM KÖY SEYİRLİK OYUNLARI

 

  1. ACEM
  2. ALACA – KARACA
  3. ÂŞIK
  4. AYI
  5. BERBER
  6. BOLBADİK
  7. BONCUK
  8. BOSTAN
  9. ÇOBAN
  10. ÇOCUK OKUTMA
  11. DAM ÜSTÜ ÖRTMEK
  12. DAVAR OTARMA
  13. DEĞİRMEN
  14. DEVE
  15. ENİŞTE
  16. ER BULUNUR BAR BULUNMAZ
  17. FATTİK
  18. GELİN BAYILDI
  19. GÜRZALİ
  20. HACI
  21. İMAM
  22. KABADAYI
  23. KADI
  24. KALAYCI
  25. KAMBUR
  26. KAZ OTARMA
  27. KELEŞ
  28. KEŞGEM
  29. KEŞGEM
  30. KİRPİ
  31. KIZ
  32. KİŞİ
  33. TARLA
  34. TEZEK TOPLAMA
  35. FAL
  36. NALBANT
  37. TURŞU SATMA
  38. TURNA BARI
  39. BEBEK
  40. DEHLENK
  41. DELİ KIZ
  42. KÖYLÜ KIZI
  43. AĞCA FERİKLER
  44. CÜCE
  45. ÇEŞMEYE VARDIM ANA
  46. ÇOCUK DÜŞÜRME
  47. DOKTOR
  48. NATIR
  49. TANDIRA KOYDUM PAÇAYI

 

 

BAZI SEYİRLİK OYUNLARIN OYNAMA ŞEKLİ  VE  GENELLİKLE OYNANDIĞI KÖYLER

 

TURNA BARI

Oyun, iki kişiliktir. Erkek ve Dişi Turna temsil edilir ve taklit edilir. Dişi turna çömelir. Seyircilerden biri, dişi turnanın önüne yemiş koyar. Dişi turna hem yemişi yer, hem de erkek turnayı izler. Erkek turna dişinin sırtına iki dizini koyar ve sonra kanat çırparak süzülür.  (Ortadüzü köyü)

 

BEBEK

Oyuncunun iki elinde ikişer kaşık vardır.Kaşıklara bebek elbisesi giydirilir. Biri erkek biri bayandır. Bebekler hazırlandıktan sonra oyuncu yere sırt üstü yatar. Üzerine bir örtü kapatılır. Çalgı eşliğinde bebekleri oynatır. (Tazegül Köyü)

 

DEHLENK

Oyun Erzurum’da eğlencelerin değişmez oyunudur, tek kişi tarafından oynanır. Bazen ise iki kişinin birlikte oynayabilir. Oyuncu şapkasını yan tarafa çevirir, ceketini ters giyinir, sırtına kambur yapar. Kıyafetleri yırtıktır. Müziğe göre oyununu icra ederken çeşitli mimiklerle yüzünü gülünç hale getirir. Etrafındakilerden bir veya birkaç kişi müziğin ritmine uygun bir şekilde “amanım dehlenk, imanım su” sözleriyle tempo tutarlar. Oyuncu, ağzındaki suyu, kendisini gülerek izleyen seyircilerin üstüne püskürtür, seyirciler arasında kaçışmalar olur.

 

DELİ KIZ

Genellikle kadınlar arasında oynanan oyun, bazen erkekler tarafından da oynanır. Biri orta yaşlı kadın, diğeri evde kalmış kızı temsil eden iki oyuncu karşılıklı oynarlar. Davul – zurna eşliğinde oynanır. Müziğin ritmine uygun olarak karşılıklı konuşmalar yapılır. Her dizesi iki kez tekrarlanan türkünün sözleri şöyledir:

KADIN – Deli gız sinin geliyor.

KIZ – Sinide neler geliyor?

KADIN – Başına yazma geliyor.

KIZ – Hani ya niye gelmedi?

KADIN – Geldi de geri döndüler.

KIZ – Ne gusurumi buldular?

KADIN – Başına kelloz dediler

KIZ – Gurbanız olim gomşular  Hayranız olim gomşular  Hani ya bunun kellozi?

KADIN – Deli gız sinin geliyor.

KIZ – Sinide neler geliyor?

KADIN – Gulağan küpe geliyor.

KIZ – Hani ya niye gelmedi?

KADIN – Geldi de geri döndüler.

KIZ – Ne gusurumi buldular?

KADIN – Gulağan kura dediler

KIZ – Gurbanız olim bir bahın  Hayranız olim bir bahın  Hani ya bunun neresi kurasi?

KADIN – Deli gız sinin geliyor.

KIZ – Sinide neler geliyor?

KADIN – Beline kemer geliyor.

KIZ – Hani ya niye gelmedi?

KADIN – Geldi de geri döndüler.

KIZ – Ne gusurumi buldular?

KADIN – Galçana çıhıh dediler

KIZ – Gurbanız olim gomşular  Hayranız olim gomşular  Hani ya bunun çıhıği?

KADIN – Deli gız sinin geliyor.

KIZ – Sinide neler geliyor?

KADIN – Ayağan kalloç geliyor.

KIZ – Hani ya niye gelmedi?

KADIN – Geldi de geri döndüler.

KIZ – Ne gusurumi buldular?

KADIN – Ayağan topal dediler KIZ – Gurbanız olim bir bahın  Hayranız olim bir bahın  Hani ya bunun topali?  (Ortadüzü köyü)

 

KÖYLÜ KIZI

Düğünlerde karşılıklı iki kişi veya tek kişi tarafından oynanırGenellikle kadınlar arasında oynanan oyun, bazen erkekler tarafından da oynanır. Oyuncu, günlük kıyafetleriyle ortaya çıkar. Çalgı eşliğinde söylenen türkünün sözlerine uygun taklitler yaparak dans eder. Örneğin “Köylü gızı un eliyor” denildiğinde yere eğilerek elinde elek varmış gibi un eleme hareketleri yapar ve bir yandan da danseder. Türkünün sözleri şöyledir:

Köylü gızı çayda gezer

Vay lele

Köylü gızı

Hem geziyor hem oynuyor

Vay lele Köylü gızı

Köylü gızı un eliyor

Vay lele

Köylü gızı

Hem eliyor hem oynuyor

Vay lele

Köylü gızı

Köylü gızı süt bişirir

Vay lele

Köylü gızı

Hem bişirir hem döşürür

Vay lele

Köylü gızı

Köylü gızı tohaç vurur

Vay lele

Köylü gızı

Hem vuruyor hem oynuyor

Vay lele

Köylü gızı

Köylü gızı teşi eğirir

Vay lele Köylü gızı

Hem eğirip hem oynuyor

Vay lele

Köylü gızı

Köylü gızı yün darıyor

Vay lele

Köylü gızı

Hem darıyor hem oynuyor

Vay lele

Köylü gızı

Köylü gızı hamur yoğurur

Vay lele

Köylü gızı

Hem yoğurup hem oynuyor

Vay lele

Köylü gızı

Köylü gızı aynaya bahar

Vay lele Köylü gızı

Hem bahıyor hem oynuyor

Vay lele Köylü gızı (Ortadüzü köyü)

 

AĞCA FERİKLER

Erzurum kadın barlarından biri olan Ağca Ferikler, bayanlar tarafından oynanır. Oyunun türküsü şöyledir:

Ağca ferikler, ince ferikler

Toplanın gızlar toplanın

Dizilin gızlar dizilin

Ağca ferikler, ince ferikler

Goca garılar tarlaya nasıl giderler?

Ha bele bele, ha bele, bele giderler.

Ağca ferikler, ince ferikler

Toplanın gızlar toplanın

Dizilin gızlar dizilin

Ağca ferikler, ince ferikler

Goca garılar tarladan nasıl dönerler?

Ha bele bele, ha bele bele dönerler.

Ağca ferikler, ince ferikler

Toplanın gızlar toplanın  Dizilin gızlar dizilin

 

Ağca ferikler, ince ferikler

Deligannılar tarlayı nasıl biçerler?

Ha bele bele, ha bele bele biçerler.

Ağca ferikler, ince ferikler

Toplanın gızlar toplanın

Dizilin gızlar dizilin

Ağca ferikler, ince ferikler

Goca garılar hamuru nasıl yoğurur?

Ha bele bele, ha bele bele yoğurur.

Ağca ferikler, ince ferikler

Toplanın gızlar toplanın

Dizilin gızlar dizilin

Ağca ferikler, ince ferikler

Goca garılar ekmeği nasıl açarlar?

Ha bele bele, ha bele bele açarlar.

Ağca ferikler, ince ferikler

Toplanın gızlar toplanın

Dizilin gızlar dizilin

 

(Ortadüzü Köyü) CÜCE

Bir genç kızın başına kalbur konularak elleri başının üstünde birleştirilir. Entarisi yukarıya toplanarak ellerini ve başını kapatacak biçimde bağlanır. Göğüs altından itibaren karın  kısmı açık bırakılarak bel seviyesinde bir etek giydirilir. Kalçalarına uzun bir değnek bağlanır. İki yanda iki kol görevi yapan bu değneğe gömlek giydirilir. Göbeği burun olacak şekilde kızın karnına bir insan yüzü çizilir. Kız, bu kıyafetiyle ortaya gelir. Diğer kadınlar teneke çalarak türkü söylerler. Genç kız, hareketli türkünün ritmine uyarak oynamaya başlar. Böylece güler, eğlenirler. (Kumluyazı köyü)

 

ÇEŞMEYE VARDIM ANA

Kız testiyi eline alır, içinde çamaşır bulunan kalburu da omzuna alarak çeşmeye doğru gider. Çeşme başında Mahmut’la karşılaşırlar. Kaçamaklı sohbet ederler. O anda anne, kızına seslenince kız eve gelir. Aralarında şu manzum konuşma geçer:

KIZ: Çeşmeye vardım ana

Suyi doldurdum ana

Kor olacah çeşmede

Mendilim galdi ana

ANNE: Çeşmeye vardın gızım

Suyi doldurdun gızım

Kor olacah çeşmede

Kimleri gördün gızım?

KIZ:  Çeşmeye vardım ana

Suyi doldurdum ana

Kor olacah çeşmede

Mahmud’i gördüm ana

ANNE:  Datlidür dilin gızım

Uzundur boyun gızım

Şimdi gardaşın gelsin

Gırdırim belin gızım

KIZ: Datlidür dilim ana

Uzun boyum ana

Yüz bin gardaşım gelse

Gırılmaz belim ana

ANNE: Altına bah altına

Bah şu gızın heltine

Ele hersim çıhir ki

Alim yumruh altına

KIZ: Gınayı getür ana

Barmağın batur ana

Ben garari vermişem

Muhdari getür ana (Dikmen köyü)

 

 

 

ÇOCUK DÜŞÜRME

Oyun, kendisine hamile görünüm veren bir kişi tarafından müzik eşliğinde oynanır. Hareketli bir müzik eşliğinde karnındaki bezler düşünceye kadar oynar.  (Topalçavuş köyü)

 

DOKTOR

Doktor, sandalyeye oturur. Dünürcülere hastaları muayene edeceğini söyler, önce kendi ekibindeki arkadaşlarından birini muayene eder. Başka hasta var mı? diye sorar. Bir kaç kişinin ismi verilir. O kişiler doktorun yanına gider. Doktor, hastayı muayene ettikten sonra “sende kalp hastalığı var” der ve ilaç yazar, eczacıya gönderir. Eczacı ilacı verir. Hasta “borcumuz ne?” diye sorduğunda eczacı örneğin “elli bin lira vereceksin” der. Hasta çıkarır ücreti verir.  (Koşapınar köyü)

 

NATIR

Bastonuyla eğik bir biçimde yürümeye çalışan kötürüm adam ve onun yürümesine yardımcı olan oğul, odanın kapısında görünürler.

BABA – (Bağırarak) Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba”

BABA – Sol ayağımı ileri götür.  Oğlan babasının, istediğini yapar. Böylece birkaç adım yürüyerek odanın ortasına gelirler

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Oğlum, bene ananı getir.  Oğlan seyirciler arasından kadın kılığına girmiş birini odanın ortasına getirir.

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Beni ananın üstüne yatır.  Oğlan, babasını kadının üstüne yatırır.

BABA – (Aniden geriye çekilir, ayağa kalkar, bağırarak). Bu senin anan değil oğlum, bu gohir.  Yerdeki kadını kaldırırlar.

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Bene ananı getir.  Oğlan gider başka bir kadın getirir.

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Ananı yere yatır.  Oğlan, kadını yere yatırır.

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Beni ananın üstüne yatır.

Oğlan, babasının dediğini yapar.

BABA – (Yine aniden kalkar). Bu gohir oğlum, bu senin anan değil.  Yerdeki kadını kaldırırlar.

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Bene ananı getir.  Oğlan gider başka bir kadın getirir.

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Ananı yere yatır.  Yatırır.

BABA – Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Beni ananın üstüne yatır.  Oğlan, söyleneni yapar. Bu kez getirilen kadında koku yoktur.

BABA – (Heyecanlı ve bitkin bir sesle). Oğlum Natır!…

OĞUL – Buyur baba!

BABA – Oğlum, beni götür – getir.

( Alvar köyü)

 

 

TANDIRA KOYDUM PAÇAYI

Oyuncu, türkü eşliğinde kedinin evde yaptığı tahribatı taklit ederek oynar. Davul – zurna eşliğinde oynanır. Kedinin yemekleri yemesi ve kaçması, ev hanımının çaresizliği, çeşitli hareketlerle anlatılır. Oyunun türküsü şöyledir:  Tandıra goydum paçayı  Üstüne örttüm keçeyi  Yedi bir güveç paçayı  Ev yıhanın kedisi  Kedi değil bir bışım  Allah’a galmış işim  Şimdi gelir ergişim  Ev yıhanın kedisi  O rafa goydum yendirdi  Bu rafa goydum yendirdi  Beni dadaşa doydurdi  Ev yıhanın kedisi  (Altınbulak köyü)

 

 

Oyunların Ortaya Çıkışında Etkili Olan Unsurları Şunlardır:   Kutsal Törenler, Totem ve Kutsal Hayvanlar, Fıkralar, Türküler  ve Günlük  Olaylardır.

 

  1. Oynanış Biçimine Göre: 1. Müzikli, danslı, sözsüz oyunlar 2. Müzikli, danslı, türkülü oyunlar 3. Törensel oyunlar 4. Sadece taklide dayalı oyunlar

 

  1. Oynanma Zamanına Göre: 1. Belirli günlerde oynanan oyunlar: Kış yarısı oyunları ve Yağmur törenleri. 2. Herhangi bir günle sınırlı olmayan oyunlar

 

  1. Oyuncuların Cinsiyetine Göre: Kadınlar arasında, erkekler arasında ve hem kadınlar, hem de erkekler tarafından oynanan oyunlar.

 

  1. Oyuncu Sayısına göre: Tek kişilik oyunlar, iki kişi ile oynanan oyunlar, üç veya daha fazla oyuncunun yer aldığı oyunlar. A. Oynanış Biçimine Göre: 1. Müzikli, danslı, sözsüz oyunlar: Erzurum’da oynanan seyirlik oyunlar sadece müzik ve dans öğelerini içermemekte ayrıca  bu sanat dallarını aşarak onu tiyatroya yaklaştıran tavır ve ögeleri de bünyesinde barındırır. Erzurum barlarından Turna ve Tavuk oyunları, bu örneği teşkil eder.  Tavuğun kanat çırpması gibi figürler vardır. Bu oyunun diğer bir adının da Felek olduğu söylenmektedir ve  bir de türküsü vardır. Fakat oyun sırasında genellikle söylenmemektedir.  Un elelerler eleginen  İşim döner feleginen  Eşin gızlar mezerimi  Altın saplı küreginen  Ezmeyinnen üzmeyinnen  Yar bulunmaz gezmeyinnen Eşim gızlar mezerimi derin olsun Sular serpin oy serin olsun Un elerler ince ince  Felek sormaz halim nice  Yar peşinden gide gide  Felek sormaz halin nice

 

 

 

Tavuk Oyunundan Görüntü

 

  1. Müzikli, danslı, türkülü oyunlar

Bu oyunlarda hareketler, türkünün sözlerine ve müziğin ritmine göre biçimlenir.

Örnek olarak; Tandıra Koydum Paçayı oyununda kedi, kapağı açık bırakılan yemek dolu kabı devirmiş, bnun sorumlusu sayılan evin hanımı, eşi tarafından azarlanmıştır. Oyunun türküsünde ifade edilen bu olay müzik ve dans eşliğinde sergilenir. Erzurum’da kediye “pisik” denilir.  Tandıra koydum paçayı  Üstüne örttüm keçeyi  Uykusuz ettim geceyi  Pisik değil bir hışım  Mevlaya kalmış işim Ev yıkanın pisiği       Kadınlar arasında oynanan Çeşmeye vardım Ana oyunu ise, gönlünü bir gence kaptıran genç kız ile bu duruma itiraz eden annesi arasında geçen konuşmalardan oluşur. Müzik, dans ve türkü öğeleri bir arada bulunur.

 

  1. Törensel Oyunlar

Bu gruba giren oyunlarda bir şenlik söz konusudur. Oyuncu ve seyirci sınırının bütünüyle ortadan kalktığı oyunlar da bunlardır.  4. Sadece Taklide Dayalı Oyunlar  Bu oyunlarda yansılama özelliği ön plana çıkar. Müzik ve dans öğeleri yer alabilir fakat, bunlar canlandırılması yapılan kişiliğin veya olayın özü içinde ortaya konulur. Er Bulunur Bar Bulunmaz ve Kadı oyunlarının müzikli, danslı bölümleri bu oyunların bir örneğini oluşturur.

  1. Oynanma Zamanına Göre:
  2. Belirli Günlerde Oynanan Oyunlar

Erzurum köy seyirlik oyunlarından bir kısmı, her istendiğinde değil, belirli günlerde ortaya konulurlar.

  1. Herhangi Bir Günle Sınırlı Olmayan Oyunlar

Anlatılan oyunların dışında kalan oyunlar bu gruba girerler. Genellikle düğünlerde oynanır. Kış aylarında da köy oturma odalarının alışılmış eğlenceleri arasında yer alırlar.

 

  1. Oyuncuların Cinsiyetine Göre : Kadın ve erkekler ayrı ayrı oynayabildikleri gibi hem kadın hemde erkekler tarafındanda oynan oyunlardır.
  2. Oyuncu Sayısına Göre: Tek kişilik oyunlar, iki kişilik oyunlar, üç veya daha fazla oyuncunun yer aldığı oyunlar.